Büyük Veri Modanın Hizmetinde – Bölüm 2

0

Önemli olan verinin ne kadar çok olduğu değil, nasıl kullanıldığı. Dosya konumuzun ilk bölümünde büyük verinin terminolojisine dalmıştık ve Türkiye’deki moda şirketlerinin büyük veriyle olan imtihanını masaya yatırmıştık. Bu kez ise büyük verinin karanlık yüzüne ve ülkedeki diğer sektörlerin bu konu hakkında neler yaptığına değiniyoruz.

Dosya konusunun birinci bölümüne buradan ve birkça maddeyle yakından tanımamıza olanak sağlayan yazıya da şuradan ulaşabilirsiniz.

Hazırlayan: Barış Soydan

Veri yeterince büyük değilse

Büyük veriden yararlanmak için büyük veri sahibi olmak şart değil. Moda endüstrisinde oluşan veriyi emrinize sunacak danışmanlık şirketleriyle çalışmak da bir seçenek. Örneğin Londra merkezli danışmanlık şirketi Editd, farklı şirketlerden derlediği terabyte’lar dolusu müşteri verisini, moda şirketlerinin ve tasarımcıların kullanımına sunuyor. Editd her gün dünyanın dört bir yanından, 90 bin farklı markanın 40 milyon ürünü hakkında bilgi topluyor ve abonelerine iletiyor. Editd’in müşterileri arasında Gap, Target gibi moda ve perakende dünyasının küresel devleri var. Büyük veri sadece yeni ürünlerin tasarımında değil üretim süreçlerinin optimizasyonunda da etkili bir araç. Büyük veri analiziyle ürünlerin raf ömrünü ölçmek, yani ne kadar sürede satılabileceklerine dair gerçeğe yakın tahminlerde bulunmak mümkün. Bu da üretimin doğru zamanda ve miktarda yapılmasını sağlıyor.

Türkiyedeki şirketlerinin büyük veriyle imtihanı

Büyük verinin Türkiye moda endüstrisindeki öncüsünün Boyner Holding şirketi Hopi olduğunu söylemek yanlış olmaz. Hopi Genel Müdürü Neslihan Uçar Çadır, Fashion System’ın bu sayısında yer alan röportajda “Türkiyedeki şu anda en büyük CRM (Customer Relation Management, Müşteri İlişkileri Yönetimi) ve data science (veri bilimi) işini yürüten şirketiz” diyecek kadar iddialı konuşuyor. Biraz önce ABDden verdiğimiz büyük veri kampanyalarının benzerlerini Hopi de Türkiye’de uyguluyor. Hopi’nin 7 milyon üyesi var. Şirket üyelerini, hafta sonları yürüyüş mü yoksa koşu mu yaptıklarını bilecek kadar tanıyor ve buna uygun teklifler sunuyor.

Türkiyede büyük veriyi etkili kullanan şirketlerden biri de Migros. “Ne kadar müşteri odaklıysanız o kadar ayakta kalırsınız diyen Migros Marka İletişim & CRM Direktörü Kına Demirel,Datayı kullanmadan müşteri anlamaya çalışmak yanıltıcı olur. Tüm datayı toplama beklemek yerine elinizde bulunan her türlü datayla müşterinizi anlayıp aksiyona hızlıca geçmemiz gerekiyor diyor. Demirel, büyük veri operasyonunun neden kaçınılmaz olduğunu şöyle anlatıyor: “Müşterinizin hareketlerini çok yakından takip etmelisiniz. Aksi halde bui yapan başka firmalar sizi çok hızlı yakalar ve öne geçer. Değişime açık olun, yaratıcılığınızı artırın ve kendinize güvenin. Elimizdeki datanın doğru değerlendirildiğinden emin olalım. Müşteri şikayetleri önemli bir datadır ama pek çok firma bunları analiz etmez. Müşteri şikayetleri datalarının analizlerini mutlaka yapalım.

Bük veriyi kullanan moda perakendesi şirketlerinden bir başkası, Damat Tween ve D’s Damat markalarının çatı şirketi Orka Holding. Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Orakçıoğlu, müşterilerinin yalnızca yaşına, cinsiyetine veya telefon numarasına değil hangi üründen ne beklediğine, ne gibi geri bildirimlerde bulunduğuna, bunu ne sıklıkta yaptığına ve hatta nelere ne seviyede reaksiyon gösterdiğine dikkat ettiklerini ve bu bilgiden sürpriz sonuçlar elde ettiklerini belirtiyor.

Diğer sektörler

Bir örnek de bankacılıktan: TEB, çiftçilerinm demografik ve ürün bilgilerini gerçek zamanla, en güncel haliyle segmente ediyor. TEB KOBİ Bankacılığı Genel Müdür Yardımcısı Ali Gökhan Cengiz, “Böylece, üretici özelinde ihtiyaca yönelik ürün, hizmet ve bilgilendirmeler sunabiliyoruz” yorumunu yapıyor.

Sigortacılık bankacılıktan geri kalır ? AXA Sigorta, otomobil branşında suistimallerin tespit edilmesini ve engellenmesini amaçlayan “Suistimal tespit ve önleme projesi ile tahmin modelleri, makine öğrenmesi ve görsel işleme gibi farklı büyük veri yöntemlerini kullanarak bireysel veya organizem suistimallerin önüne geçmeyi hedefliyor. Sistem, gelen dosyaları anlık olarak şüphelilik durumuna göre puanlıyor. Bu sayede kasko ve trafik sigortası ürünlerinde hasar prim dengesi sağlanıyor ve AXA Sigorta’lılar uygun fiyatlarda poliçe satın alabiliyor. AXA Bilgi Teknolojileri Bölüm Başkanı ve İcra Kurulu Üyesi Ege Örerşunları söylüyor: “Veri gerçek anlamda rekabetçi avantaj sağlayan ve şüphesiz, m sektörü dönüştürme gücüne sahip çok kıymetli bir kaynak. Bu kaynak, teknolojinin sağladığı güçlü makineler ve tahmin teknikleriyle bir araya geldiğinde şirketlere, müşterilerin ihtiyaçlarını ve karşılaşabilecekleri riskleri daha ince ve hatasız analiz etme becerisi kazandırıyor.

“Datayı kullanmadan müşteri anlamaya çalışmak yanıltıcı olur. Tüm datayı toplama beklemek yerine elinizde bulunan her türlü datayla müşterinizi anlayıp aksiyona hızlıca geçmemiz gerekiyor.” – Kına demirel

Turkcell de büyük veriyi etkili biçimde kullanan şirketlerden. Turkcell Organizasyonel Gelişim ve İnsan Kaynakları Projeler Direktörü Hilal Yazıcı Atılay, kurdukları “İK Büyük Veri” ortamıyla neredeyse anlık olarak bütün İK süreçlerini izlemeye ve bu verilere dayalı kararlar almaya başladıklarını belirtiyor. Atılay, “Geleceğe dayalı tahminlemeler için ileri analitik, yapay zeka ve makine öğreniminden faydalanarak daha iyi modeller oluşturmamız gerekiyor” diyor.

Türk Telekom da büyük veride aktif. Şirket geçenl 2018’de Türkiye’nin en büyük veri merkezi ve en büyük Siber Güvenlik Merkezi’ni açtı. Türk Telekom CEO’su Dr. Paul Doany, “Veri depolama ve yönetimi alanında sadece Türkiye’nin değil çevre ülkelerin de veri merkezi ihtiyacını karşılayacak duruma geldik”  değerlendirmesini yapıyor.

Devlet ne yapıyor?

Kamu tarafında ise şehir hastaneleri büyük veriye yaptıkları yatırımlarla öne çıkıyorlar. Örneğin geçtiğimiz Mart ayında açılan Ankar Şehir Hastanesi Bilkent’te, Türkiye’de bir hastane için planlanmış en büyük veri merkezi alanı bulunuyor.

Tarım, Orman ve Hayvancılık Bakanlığı’nın da ilginç bük veri projeleri var. Bakanlıkta kurgulanan yapı sayesinde çiftçi sayısı, ekilen alan ve bitkisel üretim verileri birlikte değerlendirilerek çiftçi ve metrekare başına üretim analiz ediliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı Analitik Projeler Mimarı Bekir Yılmaz, “Bitkisel ve hayvansal üretim ile bakanlık tarafından sağlanan destek ve kredilerin izlenmesi ayrı kaynaklardan uzun ve tekrarlı çalışmalar sonrası elde edilmekteydi. Geliştirilen çözüm sayesinde merkezi bir yapı üzerinden konsolide ve çapraz analizlerin yapılabilmesi sağlandı ve reç hızlandırıldı diyor. Bekir Yılmaz, kamu kurumlarının veri odaklı karar alma yaklaşımının iş süreçlerini ve çıktıları iyileştirerek katma değeri artırdığını da vurguluyor.

Siz ne yapıyorsunuz?

Yazının girişindePeki siz, müşteri verilerinizle ne yapıyorsunuz? diye sormuştuk. Müşteri verilerini topluyor olabilirsiniz ama onları kullanıyor musunuz? Her şeyden önce, verinizi yapılandırdınız? Çünkü yapılandırılmış veri var, yapılandırılmamış veri var. Yapılandırılmış veriye örnek olarak banka ödemelerini, sınav sonuçlarını, e-devlet kayıtlarını ve faturaları gösterebiliriz. Yapılandırılmamış veriye örnek olarak ise reklam tıklamalarını, Facebook, Instagram paylaşımlarını… Hopi Genel Müdürü Neslihan Uçar Çadırcı uyarıyor: “Türkiye’de birçok şirket büyük veri yatırımı yapıyor. Ama önemli olan onu işletebilmek. Bazı şirket verilerini daha yeni yeni temizlemeye başladı. Temizlemek yetmiyor, tekilleştirme de gerekiyor. Bir müşteri veride birden çok kez geçiyor olabilir, bu nedenle birden çok mesaj alabilir…

Büyük verinin karanlık yüzü

Her şeyde olduğu gibi büyük verinin de karanlık bir yanı var: Veriyle satışları ve kârlılığı artırmak mümkün olduğu gibi seçimleri, seçmen davranışlarını manipüle etmek de mümkün. Bunun en son örneklerinden biri, 2018 yılının Nisan ayında patlayan Cambridge Analytica skandalıydı. İngiliz The Guardian gazetesi, Cambridge Analytica adlı bir şirketin Facebook kullanıcılarının “like”larını analiz ederek siyasi eğilimlerini öğrenip  kişiye özel reklamlarla oylarını manipüle etmeye çalıştığını ortaya çıkardı.

HER ŞEYD OLDUĞU GİBİ BÜYÜK VERİNİN DE KARANLIK R YANI VAR: VERİYLE SATIŞLARI VE KÂRLILIĞI ARTIRMA MÜMKÜ OLDUĞU GİBİ SEÇİMLERİ, SEÇMEN DAVRANIŞLARINI MANİPÜLE ETMEK DE MÜMKÜN.

Bir süre sonra Cambridge Analytica’nın bu tipten “bilimsel manipüasyonlarla yetinmediği; hacker’larla, kara çalma kampanyalarıyla, dünyanın dört bir yanında seçimlere müdahale ettiği de ortaya çıktı. Örneğin Nijerya seçimlerinden kısa bir süre önce Devlet  Başkanı Goodluck Jonathan’a yakın bir işadamı, Cambridge Analytica’nın bağlı olduğu SCL şirketiyle “ücreti mukabilince (yüz binlerce sterlin) anlaşmış ve Nijerya’nın başkenti Abujaya kamp kuran şirket, muhalefetin ada Muhammadu Buhari hakkında internette yalan haber yaymıştı.

Türkiyede kişisel verilerin kötü amaçlarla kullanımını engellemeye yönelik olarak Kişisel Verileri Koruma Kanunu çıkarıldı. Bu yasa uyarınca başkalarının kişisel verilerini hukuka aykırı olarak kullananlara 20 bin liradan 1 milyon liraya kadar idari para cezaları kesiliyor. Ama dijital çağda kanunlarla teknolojinin önüne geçmek ne kadar mümkün, takdir sizin…

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here